Onderwijswerkgroep

Uit een door Holland Open uitgevoerde enquête onder ICT-studenten en alle ICT- opleidingscoördinatoren in het Hoger onderwijs blijkt dat de kennis over open standaarden en open source software bij de ICT opleidingen in het hoger onderwijs bedroevend is. Ruim 80% van de studenten en 90% van de opleidingscoördinatoren bleken niet in het bezit te zijn van enige basiskennis omtrent open standaarden en open source software. Deze resultaten worden door Holland Open als zeer alarmerend ervaren, gezien het belang van open standaarden in de ICT. Het is duidelijk dat er nog erg veel werk te verrichten is wat betreft het geven van voorlichting over open standaarden en open software. Holland Open zal in samenwerking met het onderwijsveld helpen bij het op de agenda krijgen van deze belangrijke onderwerpen. Op de persconferentie van 26 april zijn de resultaten van deze onderzoeken gepresenteerd. Deze resultaten zijn te vinden in de bijlagen bij deze tekst (in PDF en open document formaat).

Het belang van open standaarden en de mogelijkheden tot het inzetten van open source software in onderwijs is veel besproken maar tot op dit moment zeer aarzelend (of niet) opgepakt. Wat is eigenlijk het belang van open standaarden voor bijvoorbeeld e-portfolio's, elektronisch leerdossiers en elektronische leeromgevingen (ELO's). Jan-Kees Meindersma van Kennisnet ICT Op School is, aan de hand van een aantal concrete voorbeelden, in gegaan op open standaarden in het onderwijs:

- vinden en afspelen van leermateriaal in de educatieve contentketen
- uitwisseling van e-portfolio's tussen bedrijven en onderwijs

lokatie:
Stichting Kennisnet Ict op School
Paletsingel 32
2718 NT Zoetermeer

De Holland Open Netwerkborrel is altijd vrij toegankelijk. Graag hebben wij dat u zich van te voren aanmeld op info@hollandopen.nl . U kunt zich ter plekke ook nog aanmelden.

De NMA is door een groot aantal personen en organisaties wederom gevraagd om de werking van de ICT sector te onderzoeken en in het bijzonder om te bezien hoe in ons onderwijs wordt gehandeld. Er is te weinig keuzevrijheid in het onderwijs, scholieren en sudenten worden door de instellingen veelal gedwongen om te werken in gesloten omgevingen. Door het aanbod van goedkope onderwijslicenties, tot soms meer dan 90% van de werkelijke kostprijs, leren al onze kinderen bovendien al op vroege leeftijd werken met 1 dominante technologie. En op nogal wat scholen bestaat het "vak" informatiekunde in de praktijk uit leveranciers-specifiek onderwijs. HollandOpen zal zich blijven inzetten om ervoor te zorgen dat in het toekomstige onderwijs keuzevrijheid en onafhankelijkheid worden geborgd. Een van de concrete initiatieven is dat we op dit moment werken aan een educatief boek, samen met uitgeverij Pearson, over open standaarden, open content en open source software. Meedoen mag. Meer informatie in de nieuwssectie van HolandOpen. Op opensourcelearning.info vind je een blog van Jan Stedehouder, medeauteur aan het boek van HollandOpen over de NMA en ICT in het Nederlands onderwijs. In Groot Brittanie heeft de overheidsdienst die zich bezighoudt met technologie en onderwijs zelfs een klacht ingediend tegen Microsoft bij de "Office of Fair Trading", vrij vertaald de Britse NMA. Reden is dat Microsoft de concurrentie onvoldoende ruimte laat.

Vanaf eind januari 2008 zijn de verrrichtingen van de onderwijswerkgroep te volgen op de Wiki op deze site. De auteurs van het boek dat als werktitel "open source in de praktijk" heeft meegekregen, hebben dat in de laatste vergaderingvan 2007 besloten. Dankzij de medewerking van Walter van Holst (Mitopics) en Arnoud Engelfriet (Philips), zijn inmiddels voor alle hoofdstukken auteurs gevonden. Uiteraard, als je een bijdrage wilt leveren ben je van harte welkom.

De concept hoofdstuk-indeling ziet er als volgt uit:
1.Voorwoord.
2.Inleiding.
3.Ontwikkelingen in de ict (internet, open source, outsourcing,etc).
4.Software. Kenmerken, typen.
5.Standaarden. Kenmerken, typen.
6.Juridisch. Licenties, contracten, patenten.
7.Business. Overwegingen, keuzes, businessmodel.
8.Keuzeprocesen, proposities, beoordelingsmodel.
9.Communities. Wie wat waar, samenwerken, procedures, rollen.
10Transparantie, overheid, kennisdeling (wereldwijd).
11.Succesvolle voorbeelden.

Zo'n 30 mensen afkomstig uit HBO, Wetenschappelijk Onderwijs (WO), open source communities en enkele koepelorganisaties, waaronder Kennisnet, Creative Commons en OSOSS, werken samen aan de ontwikkeling van educatieve materialen rond de thema's open source software, open standaarden en open content. Het is de bedoeling om in samenwerking met een educatieve uitgeverij, die al uit eigen interesse is aangeschoven, in eerste instantie een boek te schrijven, alsmede te komen tot de ontwikkeling van online-modules.

Insteek is om het thema vrij breed te behandelen, dus ook met aandacht voor copyrights (copy left), patenten, monopolies, de kracht van open samenwerking en innovatie. In de afgelopen weken zijn diverse bijeenkomsten belegd om te komen tot een gestructureerde opzet van de onderwerpen. De doelgroep is voorlopig geformuleerd als: 1e jaar HBO en WO (en afgeleid 3e/4e jaars MBo). Overige doelgroepen worden daarnaa bediend.

Naast het schrijven en publiceren van een boek en het ontwikkelen van een werkboek en online materialen, heeft de werkgroep ook de ambitie om handson cursussen te gaan geven, zodat studenten en docenten leren omgaan met het installeren en gebruiken van open source software. Omdat dit in de meeste onderwijsomgevingen niet zomaar kan, omdat de ict afdelingen dat niet toestaan, overweegt HollandOpen om eigen laptops met umts-verbindingen aan te schaffen, zodat er geen belemmeringen zijn met lokale infra-structuren als mensen eens wat willen uitproberen.

Wil je graag aansluiten bij de werkgroep Onderwijs van HollandOpen, stuur dan een mail naar info@hollandopen.nl. Vergaderingen worden in principe gepland rond de netwerkborrels (meestal 3e dinsdag van de maand) principe worden alle materialen voorzien van een cc-licentie, maar hiertoe moeten nog afspraken worden gemaakt met de uitgever. Onderzoek heeft opgeleverd dat er wel veel materiaal is, maar weinig of geen educatief materiaal. We hadden gehoopt bij de grote platformen voor online cursusmateriaal (MIT en Oercommons) bestaand materiaal te vinden, maar dat bleek niet het geval.

Tips en suggesties zijn welkom.

Onerwerpen die worden behandeld in het boek:
1.Licenties.
Licenties lijken saaie dingen, maar open source software is “feitelijk” niet meer dan een licentie-model. Door de vaakgebruikte (vreslijke) toevoeging “free-libre” (floss) ontstaat vaak de foute gedachte dat alles mag, maar dat is helemaal niet zo. Er worden stevige (soms dure) vergissingen gemaakt. Voorbeelden zijn voorhanden: gemeente Amsterdam bv, informatie Jo.) Er zijn zo'n 70 erkende licenties, zie het open source initiative: www.opensource.org, die onderling niet altijd compatible zijn. In het boek aandacht voor het belang van licenties en enige uitleg over de minst restrictieve, de gematigde en de meer restrictieve (+viralewerking), alsmede de discussie over het copy left principe. Complex verhaal, moet tot de essentie worden teruggebracht.

2.(Dit onderwerp vraagt een nadere onderverdeling). Intellectueel eigendom – softwarepatenten- copyright -regionale verschillen.

In principe is op software het auteursrecht van toepassing. Je kunt software zien als het schrijven van tekst. De oss-licentie maakt hergebruik en mutaties mogelijk, maar daarmee vervalt het auteursrecht niet. Bij open source software is de broncode inzichtelijk. Bij de meeste closed source software is dat niet zo. Compilatie maakt software “onleesbaar”. Een programma is in Nederland en andere Europese landen niet patenteerbaar (octrooieerbaar), in de VS is dat anders. Daar gaat de ict-industrie zich te buiten aan het verwerven van soms lachwekkend triviale patenten. Voorbeeld webshop (zie ffii zoek op webshop en software patents). De VS oefenen druk uit op de rest van de wereld om ict-patenten “te harmoniseren”. Complex, moet terug naar essentie. Wellicht ondewerp voor Paul Klint-Jan Bergstra-Jo L.

3.Outsourcing, off shoring (consequenties voor licenties, e.d.). Vraag is of dit onderwerp thuishoort in het boek. Kan misschien onder 1. Getronics constateert dat bij een vijftal grote onderzochte applicaties meer dan 26 open source producten (of onderdelen daarvan) waren gebruikt. Wat vertel je “dan” een klant mbt de licentie/juridische voorwaarden van de applicatie? Hoe zit het met delen die je elders laat maken. Geef je je businessmodel uit handen als je extern (india-China) software laat ontwikkelen die onder een oss-licentie wordt vrijgegeven?

4.Typen en kenmerken (closed, oss, shareware, freeware) Welke typen onderscheiden we eigenlijk en wat zijn de kenmerken daarvan. Wat mag, wat niet.

5.historie De historie van oss. De historie begint (!?) op het moment dat een aantal bedrijven besluit om de software NIET meer “open” bij een apparaat “mee” te leveren. Voor zover bekend is Rank Xerox de eerste leverancier die in 1980 besluit om de software van zijn kopieerapparaten “closed” te maken. Voorbeelden voorhanden, start van eerste oss licenties, rol van MIT (Massachussets Institute of Technology), Raymond, start van Linux, Netscape 1998, linux support vanaf 2000, e.d. Jo heeft dit verhaal redelijk op een rijtje.

6.ontwikkelingen ict “algemeen”: monopolies in de ict zijn van alle tijden, logisch ook, als je met elkaar wil communiceren en informatie delen is het van belang dat je elkaar “verstaat”. Maar er is een groeiend besef dat dergelijke monopolies ook grote afhankelijkheden met zich meebrengen en moeilijk te keren zijn. Tegelijkertijd verandert de ict industrie van concept en idee (meer services, directer naasrt de klant, besef dat vendor lock in geen sustainable buisinessmodel is, etc. 7.Kansen voor minder ontwikkelde landen (kennisdeling). Dit sluit aan bij het Meritrapport dat oss een groot economisch effect heeft voor Europa. De handelsbalans op ict gebied is +/- 30 miljard euro negatief met de VS. Als dat geld aan licenties niet meer de oceaan overgaat, kan je heel wat kennis hier opbouwen. OSS-projecten hebben als kenmerk dat ze open staan voor iedereen, dus ook minder ontwikkelde landen kunnen daar van meeprofiteren.

8.Desktop – middleware - backend. Idee van dit onderwerp is dat er verschillen zijn in gebruik van open source software in deze drie te onderscheiden categorieën. Je zou het ook kunnen hebben over frontend en backend. Dit onderwerp moet nader worden uitgewerkt.

9.source forge – freshmeat (waar vind je wat, hoe vind je wat). Hier is al veel over geschreven, maar vooral ook veel onzin. Wellicht samen met punt 10 oppakken.

10.Selectieproces (os beoordelingsmodel). Ososs en HollandOpen zijn al langere tijd met een groot aantal partijen uit de ict industrie aan het spreken over een “nieuw” open source beoordelingsmodel. Hoe kom je tot verantwoorde keuzes. Maarten WM en Jo lijken de aangewezen personen om dit op te pakken.

11.device en platform (independent). De meeste organisaties zetten open source software in om een grotere flexibilitgeit te bereiken en minder afhankelijk te zijn van hun ict-leverancier – pakketten. In dat opzicht bestaat er “goeie” open source software met weinig afhankelijkheden (operating systeem, database, applicatieserver, implementatiepartijen, etc.) en slechte met veel afhankelijkheden. Mogelijk voorbeeld: Dordrecht. Web intakeformulier: met de volgende verplichtingen: windows-Oracle-1 partij.

12.Randapparatuur (alles software connected – foto en video camera, mp3, etc.). Digitalisering neemt een grote vlucht. Veel apparaten die je koopt worden geleverd met software. Bijna al die software draait maar op 1 platform (windows): groeiende afhankelijkheid van de hele elektronica industrie van de software-industrie (Philips, Sony, etc.). Idee om dit samen met punt 6 te behandelen? Voorbeelden te over (umts-kaart, video, nikon camera, mp3-speler, etc.)

13.vendor lock in (kenmerken, motivatie voor oss; lessons learned). Intellectueel eigendom data, migratiemogelijkheden data, interoperabiliteit, digitale duurzaamheid, escrow-onzin en fouten wijten aan een ander: applicaties bestaan uit gestapelde technologie. Bij gesloten systemen kun je je verstoppen, bij open systemen niet: daar is controleerbaar waar de fout ligt. Diverse voorbeelden voorhanden.

14.Verantwoordelijkheid verschuift van vendor/aannemer naar opdrachtgever/architect. Bij oss “kan alles”. Dat betekent niet dat het wijsheid is om ook alles te willen. Veel ict managers pleiten voor 'out of the box', omdat ze dan weinig risico's lopen en ze geen complexe projecten hoeven aansturen. OSS vraagt om meer sturing van de klant. De meeste klanten zitten daar niet op te wachten.

15.Oss-communities (hoe werkt dat, procedures, releases, aansprakelijkheden). Hier moet gewerkt kunnen worden met een paar voorbeelden, bijvoorbeeld Apache, MMBase. Jo heeft hier meer info over beschikbaar en al eerder e.e.a. Over geschreven.

16.Businessmodel. Hoe ziet het businesmodel van oss er uit. Als je je geld niet meer verdient met licenties, waarmee dan wel? Nou: implementatie, beheer, services, opleidingen, etc. In veel gevallen gaat er meer geld zitten in het beheer van werkplekken dan in de licenties. Bij grote complexe systemen is het licentiegeld vaak maar een klein deel van de totale kosten. En oss is soms in eerste aanleg duurder. Rob van Winden heeft aangegeven op dit onderdeel wel als trekker te willen fungeren.

17.Rol internet bij OSS ontwikkeling. Tot nog toe een veelal vergeten onderwerp in veel literatuur. Maar: internet speelt een cruciale rol bij het ontstaan en het succes van communities. Is bepaald geen apart hoofdstuk, maar hort wel ergens vermeld en wat uitgewerkt te worden.

18.Rol overheden (beleid, monopolies, e.d.). Zie motie Vendrik, zie instellen van OSOSS, beleid EU, beleid Heemskerk, etc. Ontdaan van de politieke waan van de dag, kan hier duidelijk worden gemaakt dat er beleid wordt en is ontwikkeld om monopolies aan te pakken en een competitieve economie te laten ontstaan. Breed ondewerp dat op een paar hoofdlijnen behandeld moet worden. Verzoek aan Maarten WM om hier het voortouw te nemen.

19.Risico's, advisering, juridische aspecten (breder dan licenties). HollandOpen heeft -vooral op verzoek van een paar grote ict bedrijven- een juridische werkgroep in het leven geroepen. Dit onderwerp moet nader worden omschreven en voorgelegd aan deze werkgroep. Het gaat daarbij b.v. om nationaal recht versus licenties die niet meer op enig nationaal recht geënt zijn, compilatie van oss-licenties, compilatie van oss en gesloten licenties, etc. Ook dit is een complex onderwerp, het gaat er niet om iedere denkbare constructie van een antwoord te voorzien, maar wel om de student mee te geven dat je hier niet altijd te licht over moet denken.

20.Linux + andere voorbeelden (succes en/of mislukt). Een boek als hetgeen ons voor ogen staat kan niet zonder een aantal aansprekende voorbeelden. Apache webserver, Linux, open office, etc. Misschien ook een aantal projecten die mislukt zijn (verdwenen zijn).

21.bestandsformaten (ODF, audio, video, svg, afbeeldingen, extensies, playstation, xbox, etc.) Zie discussie over ODF versus OOXML, uitleggen dat een keuze voor VHS of Video2000 effecten heeft gehad op de leverancier, maar ook op de houdbaarheid van de video2000 banden. Veel werken met voorbeelden. Dat MP3 als formaat afhankelijk is van de patenthouders, ook wat betreft de “players”. Dat windowsmediaplayer niet gratis is als je eerst een licentie vista moet aanschaffen. Zie b.v. spelletjes, playstation, etc. Bedoeling: sla informatie op in een open bestandsformaat, zodat het door iedereen altijd herbruikbaar is, zonder afhankelijkheid van een derde partij.

22.Open innovatie (wat wordt bedoeld, waar werkt het ; zie boek Sogeti). Info volgt.

23.Transparantie (onderwijs, onderzoek, compliance); democratische controle (gesloten ict is niet controleerbaar). Als je als samenleving democratisch wil functioneren, dan horen processen controleerbaar te zijn. Natuurlijk heeft het Kamerlid (hoogstwaarschijnlijk) geen begrip van de broncode van software, maar van biochemie begrijpt hij/zij waarschijnlijk ook niet alles. Waar het om gaat is dat er deskundigen (peers) zijn die het wel begrijpen, die processen kunnen controleren en die kunnen adviseren over de controles (inspecties). Gesloten software is niet controleerbaar. Dus hoort bijvoorbeeld bij stemmachines alle gebruikte software open source te zijn. En wat doet defensie als een bom op het verkeerde gebouw valt en per ongeluk 500 burgerdoden veroorzaakt: de fout wijten aan een bug in .....

24.Open standaarden. Een apart hoofdstuk over open standaarden en de relatie tussen open standaarden en open source software...